?????? ??????? ????? ?? ??? ???? ????? ?? ??? ???? ??????

نخستين اطلاعات مكتوب از جشن بهار متعلق به قوم سومر مىباشد / سومريان پنج هزار سال پيش و بابليها دو هزار سال پيش از ميلاد مسيح، جشن سال نو داشته اند

در فارسي لغتي براي ((بايرام)) وجود ندارد و ((عيد)) يك لغت عربي است كه فارسها بكار ميبرند يا بهتر است بگوييم كه اصلا فارسها داراي چنين مراسمي نبوده اند كه لغتي نيز براي آن داشته باشند. حتي لغت ((جشن)) نيز توركي است كه در فرهنگ سنگلاخ بدان اشاره شده است

در سرزمين ما آذربايجان از گذشته هاي دور نياكان ما تمدنهايي مانند مانناها، اورارتوها، جزو افتخارات ماست كه تپه حسنلي و جام حسنلي (واقع در 7 كيلومتري سولدوز) از يادگارهاي ديرين نياكان ماست شايان ذكر است در دنيا كه نظيري براي جام حسنلي وجود ندارد در ميان كنه كاري هاي روي آن نشانه هايي از مراسم مربوط به عيد نوروز موجود و قابل رويت ميباشد

آشوريان که ميان ايرانيان بيشتر به آسوری شهرت دارند، از اول آوريل (دوازدهم فروردين) سال 6757 را آغاز کرده اند و به مدت دوازده روز سال نوی خود را که مبنای آن بر تشکيل تمدن باستانی آشور نهاده شده، جشن می گيرند / عيد سال نوی آشوريان، "خا ب نيسان" يعنی آغاز نيسان يا همان ماه آوريل ميلادی ناميده می شود / موطن اصلی آشوريان شمال عراق، شمال غرب ايران، جنوب شرق ترکيه و بخشهايی از شرق سوريه است

نوروز ایرانیان همانطوری که آرتورکریستن سن ایرانشناس دانمارکی آورده در اساس جشنی بابلی بوده است که نزد پادشاهان بابلی به مدت ۱۲ روز در آغاز بهار در معبد اساگیلای مردوک در شهر بابل با شکوه تمام برگزار میشده است و به نام زگموک(= جشن غازسال) خوانده میشده است/جواد مفرد

بشر از هزاران سال پيش گاهشماری می کرده و اقوام متمدن ساکن در بين النهرين جزء اولين مردمانی بوده اند که آغاز سال نو را جشن گرفته اند. سومريان پنج هزار سال پيش و بابليها دو هزار سال پيش از ميلاد مسيح، جشن سال نو داشته اند

اوغوزبایرامی یا خود ارگنه کون بایرامی بوتون تورک

علی نصیریان :گرانی و تورم بیشترین نگران سال آینده ام است

گرانی و تورم بیشترین نگران سال آینده ام است، البته نگران زندگی و درآمد خودم هم هستم ،ولی نه آنطور که خیلی سخت باشد. نگران مردمی هستم که با حقوق محدود و مختصر زندگی می کنند، نمی دانم آنها چطور زندگی می کنند، آن ها با چند فرزند و گرفتاری های بسیار چطور زندگی می کنند؟ این مسایل برای مردم جامعه آزار دهنده بوده و خیلی راحت نیست./رابطه ها خوب نیست و نوعی عصبیت و بیماری را می توانیم در عرصه مختلف جامعه به خصوص در مساله ترافیک ببینیم. این مساله نشان دهنده تنش های جامعه و عصبیت مردم است که از مشکلات جامعه حکایت دارد؛ خصوصا مسایل اقتصادی. این فکر و خیال ها تنش زاست، چرا که اگر معقول و متحمل باشد و فشارهای زیادی روی افراد جامعه نباشد این قدر با خشونت همراه نخواهد بود و برخوردها مهربان تر می شود

هر ملتي براي خود داراي فرهنگ و تمدن خاصي ميباشد كه اين فرهنگ از ويژگيهاي اصلي آن ملت محسوب ميشود، ما آذربايجانيها نيز داراي فرهنگ، آداب و رسوم مخصوص خودمان ميباشيم كه بايد قدر آنرا بدانيم. زبان، تاريخ، فرهنگ، آداب و رسوم ما جزو اساسي ترين سرمايه هاي ملي مان ميباشند كه براي فرد-فردمان ضروري و لازم است. از اين سرمايه هاي ملي كه در حقيقت زندگي همه ما بنوعي به اينها وابسته است نگهداري نماييم و ارزش آنها را بدانيم.

تاريخ پرافتخار سرزمين ما از قديميترين روزگاران كه ثمره و نتيجه تلاش و كوشش پدران و مادران ماست و فرهنگ ما كه يكي از غني ترين فرهنگهاي بشري است و نشانگر اينكه نياكان ما باشرافت و سربلندي تمام در راه تكامل و پيشرفت تاريخ انسان قدم برداشته اند. در سرزمين ما آذربايجان از گذشته هاي دور نياكان ما تمدنهايي مانند مانناها، اورارتوها، جزو افتخارات ماست كه تپه حسنلي و جام حسنلي (واقع در 7 كيلومتري سولدوز) از يادگارهاي ديرين نياكان ماست شايان ذكر است در دنيا كه نظيري براي جام حسنلي وجود ندارد در ميان كنه كاري هاي روي آن نشانه هايي از مراسم مربوط به عيد نوروز موجود و قابل رويت ميباشد.

عيد نوروز يكي از يادگارهاي ماندگار فرهنگ و تمدن آذربايجان بشمار ميرود كه اين فرهنگ و آداب و رسوم متعالي با گذر زمان در ميان ديگر مردمان و ملتها نيز رايج گشته است بطوري كه به مرور زمان از سرزمين آذربايجان فراگير گرديده است اما آنچه مهم است اينكه از لحاظ تاريخي خاستگاه اين فرهنگ، سرزمين آذربايجان ميباشد.

عيد نوروز اولين روز بهار است و يكي از يادگارهاي ماندگار نياكان ما ميباشد كه بعنوان ارمغاني بسيار گرانبها براي ما به يادگار گذاشته اند. اين عيد به گواهي تاريخ از 3هزار سال پيش در ميان مردمان سرزمين ما رايج بوده است و با پايان يافتن فصل سرما و زمستان و با آغاز شكوفايي گل و سبزه و زنده شدن طبيعت، نياكان ما به جشن و شادماني ميپرداختند و اين روز را بعنوان سرفصل تازه ايي براي تجديد حيات و شادي و خرمي زندگي خوش محسوب مي كردند.

همانطور كه اشاره شد خاستگاه اصلي اين جشن ملي، آذربايجان بوده است و حتي پيش از زرتشت در ميان نياكان اصلي ما در اين سرزمين رايج و جاري بوده است. در منابع فارسي و ديگر منابع تاريخي آمده است كه جمشيد پادشاه فارسها با آيين نوروز، در آذربايجان آشنا ميشود و بعد از آن دستور مي دهد كه در ميان فارسها نيز اين جشن آييني گرفته شود.

همانطوريكه ميدانيم آذربايجان نسبت به مناطق ديگر ايران بنا به موقعيت جغرافيايي داراي شرايط آب و هوايي مخصوص است كه از ويژگيهاي مهم آن بودن بودن زمستانهاي سرد و طولاني مي باشد و نيك ميدانيم كه چنين شرايط آب و هوايي در ديگر نقاط ايران وجود ندارد و به خاطر اين موضوع ساكنان اين سرزمين با تمام شدن فصل سرما و يخبندان و آغاز فصل بهار و بيدار شدن طبيعت به رقص و پايكوبي ميپرداختند و بدين گونه اين موضوع به يك فرهنگ عمومي و جشن ملي در ميان نياكان ما تبديل شد. و بعنوان ميراث گرانبها براي ما به يادگار ماند كه حتي اين فرهنگ به ديگر نقاط ايران بلكه بيشتر از آن به ديگر كشورها گسترش يافت. با دقت نظر در تاريخ ملاحظه ميكنيم كه نياكان ما دريافته بودند كه چهار عنصر دخيل در زندگي انسان (سو-اود-يئل-تورپاق) در واقع حيات بخش زندگي آنهاست و اين چهار عنصر بعنوان سنبل حيات انسان و فلسفه وجودي زندگي انسان است.

در واقع بايد گفت در زندگي ما توركها چهار عنصر هميشه بعنوان سنبل ماندگاري قابل ستايش بوده و هميشه از طرف توركها مورد تقدس قرار گرفته است به نوعي كه حتي در آذربايجان آتش داراي جايگاه ويژه ايي بوده است. آتش بعنوان حرارت بخش زندگي و خاك و طبيعت در جهت بيداري و با آمدن زمستان و فصل سرما به نوعي زندگي انسان با يك ركود مواجهه ميشد و انسان با مرگ طبيعت از هرگونه نعمت خدادادي محروم ميشد و در زير آماج تازيانه زمستان در شرايط سخت آب و هوايي كه از چهار عنصر طبيعت يعني (سو، اود، يئل، تورپاق) محروم ميشدند پيش از پيش به ارزش و قدر و منزلت اين چهار عنصر پي مي برد و با آمدن بهار اولين روز اين فصل را به همين جهت در سطحي گسترده جشن ميگرفتند.

ما پيش از اينكه به مراسم اصلي عيد نوروز و ويژگيهاي آن اشاره كنيم ضروري است كه در مورد سنبل و نماد اين چهار عنصر موجود در طبيعت توضيحي ارائه دهيم:

نياكان ما در مواجهه با شديدترين شرايط سخت زندگي دريافته بودند كه (سو اود يئل تورپاق) داراي اهميت خاصي در زندگي شان است. و بنا به همين جهت با نزديك شدن فصل بهار چهار هفته آخر فصل زمستان را به نام يكي از اين چهار عنصر نامگذاري ميكنند . سو مظهر و نماد حيات و تجديد زندگي است اولين هفته را بنام ((سو چارشنبه سي)) نامگذاري كرده اند بنا به اهميت وجود ((سو)) در زندگي انسان كه بعنوان مايه حيات انسان است و برفها و يخهاي زمين آرام آرام ذوب ميشوند اين موضوع براي نياكان ما از اهميت و ارزش بسياري برخوردار بود دومين هفته را نياكان ما تحت عنوان ((اود چارشنبه سي)) نام نهاده اند كه مظهر حرارت و نور و روشنايي است. و آتش و نور و حرارت است كه به طبيعت روح تازه ميبخشد و به زمين حرارت ميدهد نياكان ما بر اين باور بودند كه هر قدر آتش و خورشيد را مقدس بحساب آورند همان اندازه طبيعت زودتر بيدار ميشود و به انسانها سعادت به ارمغان مي آورد. بودن آتشگاه هاي متعدد در سرزمين آذربايجان خود شاهدي بر ايادعاي ماست كه آتش و خورشيد داراي چه اهميتي در ميان نياكان ما توركان بوده اند. سومين هفته آخر ماه فصل زمستان را پدران و مادران ما تحت عنوان ((يئل چارشنبه سي)) نامگذاري كرده اند چون در اين هفته باد با آمدن خود به زمين و طبيعت زندگي نويد بيداري ميدهد ((يئل)) در يك مدت كوتاه تمامي زمين را پشت سر ميگذارد و زمين را به بيداري فرا ميخواند بنا به اعتقاد نياكانمان ((يئل)) خود يكي از خدايان قدرتمند ميباشد.

آخرين چارشنبه سال نيز تحت عنوان ((تورپاق چارشنبه سي)) نامگذاري شده است كه با جذب گرما و حرارت بيدار ميشود كه در نزد مردم با نام ((ايلين سون چارشنبه سي)) مشهور است. در آخرين چارشنبه سال ((تورپاق)) با قدرت و نيرو و كمك ((سو)) ((اود)) ((يئل)) جان ميگيرد. نياكان ما بيداري زمين را با مراسمهاي گوناگون با نغمه سرايي و آيين هاي متعدد جشن ميگرفتند و پايان يافتن روزهاي سخت زمستاني را به همديگر تبريك ميگفتند و به باور و اعتقاد اجداد ما يئل اود سو به مهماني تورپاق مروند و در معبد تورپاق جمع ميشوند و روزهاي سخت زمستاني را توام با قحطي و فلاكت و سختي بوده است بر او عرضه ميدارند و الهه تورپاق را به بيداري دعوت ميكنند و اين چهار الهه دست در دست همديگر با خواندن اين شعر:

دنياي روشنايي ها را به مردم به ارمغان مي آورند و مردم نيز با ديدن اين وضعيت به جشن و پايكوبي در طبيعت ميپردازند و مراسمها و آداب و رسوم پر شكوهي را به اجرا ميگذارند. بايد گفت كه امروز ديگر مثل گذشته مردم اين چهار هفته را بطور مجزا جشن نميگيرند بلكه به مرور زمان با فراموش كردن فلسفه وجودي اين مراسمات همه آنها را يك جا جشن ميگيرند. نام چارشبه سوري بنوعي تحريف شده چارشبه سويي ميباشد كه به چند دليل ميتواند نظر صائبي باشد يكي اينكه ساختار تركيبي دو كلمه يعني اينكه اگر فارسي ميبود بايد گفته ميشد سور چهارشنبه، ديگر اينكه با توجه به هفته هاي آخر سال كه هركدام بنام يكي از عناصر چهارگانه طبيعت در زبان توركي نامگذاري شده است و همچنين خود كلمه سوري نميتواند افاده معني داشته باشد و اگر سوري را به معناي جشن و مهماني در نظر بگيريم باز غلط است چون در فارسي سور وجود دارد نه سوري. و نهايتا اينكه مردم در سحرگاه اين روز براي آوردن آب به سرچشمه ها ميروند و اين خود دليلي براين ادعاست كه اين كلمه همان ((چارشنبه سويي)) ميباشد. به هر تقدير مردم كه غروب و شامگاه آخرين چهارشنبه سال با بر پا داشتن آتش و پريدن از روي آن و خواندن اين شعر:

به رقص و پايكوبي ميپردازند و در سحرگاه چارشنبه با رفتن به سرچشمه ها به خواندن نغمه ها و اشعار مخصوص ميپردازند.

اما از ديگر مراسمها و آيينهاي عيد نوروز سفره ((يئددي سين)) ميباشد كه يكي از آيين هاي ويژه در عيد نوروز است كه متاسفانهبه مرور زمان با سلطه سياست و فرهنگ فارسي اين آيين زيبا در شكلي ديگر و بالباسي تحريف شده كه هيچ سنخيتي با اصالت اوليه آن ندارد در آذربايجان رايج شده است. با صراحت ميتوان گفت كه سينهاي موجود در ((يئددي سين)) (هفت سين امروزي) از فرهنگ غني توركي به عاريت گرفته اند و اگر معادل آن كلمه را داشته اند همان را بكار برده اند مانند سير كه جاي ((سريمساق)) بكار برده اند و گرنه كلمات ديگري را كه از هيچ ماهيت و اصالتي فرهنگي برخوردار نيستند جايگزين كرده اند كه بسيار مسخره منمايد چه اين ((سو)) ماده اوليه حركت است كه در زندگي نقش بازي ميكندو مايه حيات است نه سنجد!!! البته بعضي از كلمات را نيز كه در زبان فارسي براي آنها اصلا معادلي نبود به همان شكل بكار گرفته اند ماندد سركه و سوماق و سمني البته در معني ديگر اطلاق كرده اند.

از عهد باستان در مناطق مختلف آذربايجان به سفره ((يئددي سين)) ((باجا قاباغي بزمك)) ميگفتند لازم به ذكر است در گذشته خانههاي نياكان ما داراي يك پنجره مخصوص بود كه به آن باجا ميگفتند. و چون نياكاكان ما بر اين اعتقاد بودند كه در عيد نوروز روح اجداد ما به خانه هاي خود سركشي ميكنند و از طريق باجا وارد خانه ميشوند اين سفره را در مقابل همابل همان باجا پهن ميكردند و انواع خوراكيها را كه هر يك نماد و سنبلي از موضوعات مرتبط با زندگي است در آنجا قرار داده اند كه روح اجدادشان با ديدن آنها راضي و خشنود گردد پس با سعي و كوشش فراوان در جهت تزيين هرچه بهتر سفره برمي آمدند بلكه هرچه بيشتر روح اجدادشان را خشنود و راضي ميساختندكه زندگي فرزندانشان در رفاه و آسايش ميگذرد و از طرف ديگر اين محصولات غذايي را كه هريك به نحوي در زندگي انسان داراي نقش عمده ايي بودند مورد تقدس قرار دهند كه هر يك از اين سين ها بعنوان رمز و سنبلي در زندگي انسان عبارتند از :

1.سو: كه اين مايه حيات بعنوان رمز و بقاي زندگي انسان بشمار ميرود و زندگي انسان بدون وجود آن امكانپذير نيست و در گذشته هاي دور در ميان توركان حتي مورد پرستش قرار ميگرفت و بدين جهت يئددي سين داراي جايگاه ويژه ايي است و توركها هميشه آنرا ارج ميگذارند چرا كه ركن حيات آدمي ايت.

2.سمني: هرچند امروزه بعنوان حلواي خوشمزه و خوردني بشمار ميرود بايد گفت كه در اصل اين كلمه با ماده اوليه آن اطلاق ميشده است يعني ((سبزي)) كه نماد و سنبل تجديد حيات در زندگي است يعني در واقع در گذشته هاي دور سمني به سبزي گفته ميشد ولي بعدها با فراموش كردن اصل لغت و معني اوليه آن با آن نوعي خوردني تغيير نام يافته است كه حتي اين موضوع را ميتوان در اين شعر مشاهده كرد كه زنان هنگام پختن سمني دسته جمعي آنرا مي سرايند:

با توجه به معني ((گويرده رم)) يعني سبز ميكنم ميفهميم كه سمني همان سبزي نماد و سنبل تجديد حيات است كه فارسها سبزي را جايگزين آن كرده اند و خود سمني را در معني خوردني و شيريني بكار ميبردند بايد گفت امروز در آذربايجان شمالي كلمه سمني با حفظ معني اصيل خود يعني سبزي در زبان مردم رايج است.

3.سريمساق: كه بعنوان رمز سلامت انسان ميشود و از گذشته هاي دور به فوايد مختلف آن تاكيد بسياري شده است.

4.سوجوق: كه بعنوان سنبل و رمز شيرين زندگي است كه از عهد باستان بعنوان يكي از لذيذترين و خوشمزه ترين شيرينيها در آذربايجان بوده است و هنوز هم رايج است.

5.سونبول: رمز و نماد بركت زندگي است و در واقع سونبول كه همان گندم باشد و ماده اصلي نان است در زندگي انسان نقش اساسي ايفا ميكند و به همراه سو دو عنصر اصلي و اساسي حيات انسان هستند كه متاسفانه فارسها اين ركن اساسي را نيز بسان سو از سفره يئددي سين حذف كرده اند يعني در واقع به جهت نبود معادل آن سين ديگري را جايگزين كرده اند.

6.سوماق: كه بعنوان سنبل و رمز مزه و طعم زندگي محسوب ميشود.

7.سيركه(سركه): بعنوان رمز و سنبل برطرف كننده مزاج بد بدن انسان است. لازم است اشاره كنيم كه عدد هفت در ميان ما توركان داراي جايگاه ويژه ايي است و كلا بايد گفت كه اين عدد را براي اولين بار سومئرها يعني نياكان ما توركها ابداع كردند كه به مرور زمان در ميان ملل نيز براي خود جاي باز كرده است و نيز لازم بذكر است كه در گذشته هاي دور به عيد نوروز در ميان توركان ((يئني گون)) ميگفتند و اين موضوع را آشكارا ميتوان در كتاب ديوان لغات التورك محمد كاشغري كه هزار سال پيش نوشته شده است مشاهده كرد كه به مرور زمان به نوروز تغيير نام يافته است.

در خاتمه بايد اشاره كنيم كه در فارسي لغتي براي ((بايرام)) وجود ندارد و ((عيد)) يك لغت عربي است كه فارسها بكار ميبرند يا بهتر است بگوييم كه اصلا فارسها داراي چنين مراسمي نبوده اند كه لغتي نيز براي آن داشته باشند. حتي لغت ((جشن)) نيز توركي است كه در فرهنگ سنگلاخ بدان اشاره شده است. من از همه مردم آذربايجان بعنوان يك فرزند كوچك ميخواهم كه سفره يئددي سين را به شكل واقعي آن كه داراي ابعاد وسيع بار هويتي نياكان ماست اجرا كنند و حتي فارسها نيز بايد يئددي سين را بنحو واقعي آن اجرا نمايند كه سيب و سنجد هيچ معناي فرهنگي خاصي را در رابطه با زندگي انسان ايفا نميكنند. كه در مقايسه با (( سو)) كه حتي امروز نيز در سفره يئددي سين موجود است حرفي براي گفتن ندارند. لازم به ذكر است كه سو (آب) هرچند فارسها سفره يئددي سين را بنوعي تحريف نموده اند هنوز هم به تبع فرهنگ به يادگار مانده از نياكان توركها در سر سفره يئددي سين وجود دارد اما عليرغم قرار دادن آن سر سفره آنرا بحساب نمي آورند و اين خيلي خنده دار است بايد بگوييم ماهي درون آب نيز تنها بخاطر زيبايي سفره نيست بلكه ماهي در آب بعنوان رمز حيات است و آب مظهر زندگي است . همچنين بايد اشاره كنيم كه حتي چهار عنصر يادشده در بالا يعني ((اود، سو، يئل، تورپاق)) نظر به اهميت شان در زندگي و فرهنگ توركان بنام روزهاي هفته از عهد باستان اطلاق شده است و روزهاي هفته بدين شكل در تاريخ تمدن توركان قيد گرديده اند:

1- ايران توركلرينين اسكي تاريخي - دوكتور زهتابي

2-فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي- دكتر محمد جعفر ياحقي

4-ديوان لغات تورك - محمود كاشغري

روز گذشته در ضلع شمالی پارک لاله، هزار ماهی سیاه کوچولو به شهروندان تهرانی هدیه شد.

به گزارش خبرنگار ما، دوشنبه از ساعت 17 الی 19:30 در یک اقدام خودجوش، توسط جمعی از دانشجویان، در یک اجرای خیابانی در قالب هنر اعتراضی، پخش ماهی های سیاه، نظر رهگذران را به خود جلب کرد و هر کدام متناسب با برداشت های خود، از این حرکت استقبال کردند.

بنا بر این گزارش، هدیه ماهی های سیاه کوچولو، به همراه برگه ها، در سطح شهر، آشنایی زدایی از شهروندان تهرانی داشت، که شعر موجود درتراکت ها این واکنش را نمایان تر ساخت. شعری از محمد رضا شفیعی کدکنی:

ماجرای تقویم تورکی و پاکسازی فرهنگ فارسی از آن

ما از وقتی که یادمان می آید،هرسال نزدیک موقع تحویل سال نو، تقویم سال نو میخریدیم و درصفحۀ اول تقویمها بعد ازعبارت «تقویم سال...هجری شمسی » وقبل از«لحظۀ تحویل سال» عبارتی میدیدیم که سال قبل یعنی سال 1385وامسال یعنی 1386خبری ازآن نبود . ا
اگر شما هم مثل من وامثال من کمی حسّ ملتدوستی ودرد این مردم مظلوم «بیگانه شناخته شده در خانه » ، داشته باشید - که البته میدانم دارید که اگر نداشتید، حالا مشغول خواندن این صفحه نبودید-فهمیدهاید که آن عبارت چیزی جزعبارت «سال بهمان» نیست و به جای بهمان، نام حیوانی را مینوشتند که سال مربوطه با نام آن نامگذاری میشد و این رسم و آیینی بود که یادگار اجداد ما و بزرگان مردم ما بود و بر اساس گردش نام آن حیوانها که 12 حیوان بود، 12 سال میگذشت و این چرخه دوباره تکرار میشد. مردم ما معتقد بودند که بر اساس خصوصیات حیوان مربوطه ، خصوصیات خاصی در آن سال درمیان مردم جامعه دیده میشود مثلاً در سال اسب، مهر و وفا و برکت فزونی مییابد و... و این اعتقاد در میان تقریباً تمام اقوامی که « در حیطۀ سرزمینهایی که ساکنانشان حلول سال شمسی و آغاز بهار و به اصطلاح "نوروز" را گرامی میدارند» زندگی میکنند، وجود داشت و کسی آن را مال خود یا از آن بیگانه نمیپنداشت. چ
چنانچه عید سال نو و به اصطلاح "نوروز" هم یک عید سرزمینی است اما متأسفانه در کشور ما سعی شده است آن را با جشنهای مربوط به پادشاهان پارس ونژاد آریایی درهم آمیزند وبه خورد مردم دهند سفرۀ عید را با سفرۀ "هفتسین"جایگزین کردهاند در حالی که اجداد ما برای چیدن سفرۀ عید ، با کلمات فارسی که با حرف «س»(سین) شروع میشدند کاری نداشتند چرا که کوچکترین آشناییای با این زبان شیرین!! نداشتند. اجداد ما "گؤی" یعنی سبزه را به خاطراینکه نشانی از سبزی و رویش بود سر سفره می گذاشتند، قرآن را که به آن ایمان داشتند و آن را مایۀ رویش معنویت و انسانیت میدانستند در کنار سبزه در سفره عید می گذاشتند و تخم مرغ را که نشانی از تولّد و زندگی دوبارۀ طبیعت می دانستند،رنگ کرده و بر سر سفره میگذاشتند. ماهی بر سر سفره میگذاشتند و ایمان داشتند که در لحظۀ تحویل سال نو ماهیها به پهلو شناور میشوند و خبر از حلول سال نو می دهند. آینه را که نشانی از روشنی و روشنایی بود، بر سر سفره میگذاشتند و برای هر یک از اجزای سفرۀ عید (بایرام سۆفرهسی) فلسفۀ محکم و عقلانی داشتند. پول را لای قرآن میگذاشتند و با آن متبرّکش میکردند و به فرزندان و نزدیکان هدیه میکردند تا همیشه جیبهایشان با برکت و پر از پول باشد و... ونه اینکه صرفاً به خاطر«س» بودن اول اسم چیزی ، آن را برسر سفره بگذارند چنانچه امروزه بعضیها ساعت مچی و سوسمار پلاستیکی!!! را هم برای هفت عدد کردن "سین"هایشان به کار میبرند که یک کجفهمی آشکار از این سنّت پسندیده است که توسط رسانههای دولتی و یا به اصطلاح روشنفکری غیر دولتی ایجاد شده و به آن دامن زده میشود و هدف کلی از این تبلیغات هم معرفی این عید تاریخی و باستانی به عنوان یک عید صد درصد فارسی و آریایی است در حالی که به قول یکی از دوستان ،اصلاً کلمهای معادل عید که کلمهای عربی است در فارسی وجود ندارد؛ درحالی که در تورکی «بایرام» میگویند و عید آغاز بهار هم اگر متعلق به ما تورکها نباشد،دست کم متعلق به قوم و نژاد دیگری هم نیست و یک عید و آیین سرزمینی است؛ مال مردمان این خطّه از خاک زمین است و نه مال یک قوم خاص و منشأ نژادی آن به طور قطعی معلوم نشده است هرچند احتمال تورکی بودن آن با توجه به اینکه حضور تورکها در این سرزمین قدمتی هفتهزارساله دارد،بعید نیست. ن
نامگذاری سال شمسی بر اساس نام حیوانات دوازدهگانه یعنی تقویم تورکی اگرچه در دستگاه حکومت غیررسمی قلمداد میشد، اما در میان عامّۀ مردم رواج داشت و براساس همین باورعموم ، در تقویمها درج میشد چرا که به هرحال تا آن روز، یعنی تا دو سال پیش لااقل در این زمینه ، یعنی انتشار و چاپ تقویم و سالنامه ، این تقویمها بودند که منعکس کنندۀ افکار و اعتقاد مردم بودند(چنانچه این روشنفکرانند که باید آینه افکار مردم جامعهشان باشند) و نه اینکه افکار مردم بیانگر نوشتههای تقویمها باشند! و ناشران تقویم و سالنامه جرأت کنند به خود اجازه دهند که چارچوب فرهنگ و اعتقاد مردم را ترسیم کنند!! و ازهیچ دستگاه نظارتی هم پروایی نداشته باشند. اما چه شد که به یکباره صاحب این جرأت شدند؟! ب
بیایید به روزهای پایانی سال 1384 برویم. در یکی از بخشهای خبر نیمروز در شبکۀ خبر،یک خانم گزارشگر چادری و عینکی، یکی از همانها که همۀ ما میشناسیم،دربارۀ تقویمها و اسامی حیوانات مورد استفاده برای نامگذاری سالهای شمسی گزارشی تهیه کرده است که با هم میبینیم : خ
خانم گزارشگربه مردم کوچه و خایابان نزدیک میشود و میپرسد:«امسال چه سالیه؟» و جواب میشنود:«سال سگ.» دوباره میپرسد: «میدونین چرا میگند سال سگ و اصلاً این اسمها از کجا آمده؟ و جواب میشنود:«نه اطّلاعی ندارم» یا «میگویند خوشیمن است» و... . س
سپس خانم گزارشگر خودشان به سؤالات خودشان پاسخ میدهند البته کمی بیش از«پاسخ» : « تقویم دورهای که هر دوازده سال تکرارمیشود و هر یک از سالهای دوازده گانۀ آن با اسامی جانوران بخصوصی نامگذاری شده است ، به تقویم اثنی عشری یا دوازده گانه معروف است که منشأ چینی و خاور دور دارد! این تقویم به غیر از ایرانیها در میان هندیها ، تبّتیها و مغولها و مردم آسیای میانه رواج دارد و رواج آن درمیان ایرانیان با هجوم مغولها به ایران آغاز شده است! ا
این تقویم که به آن تقویم ترکی-مغولی هم میگویند ، در زمان شاهان قاجاردر مکاتبات اداری نیز مورد استفاده بود امّا در سال 1316 توسط مجلس شورای ملی! غیر ایرانی تشخیص داده شد! و غیر رسمی اعلام شد!امّا هنوز در میان عامّۀ مردم و به صورت غیررسمی رواج دارد. » ا
از نکات قابل تأمّلی که در این گزارش وجود دارد ، اعلام منشأ چینی برای تقویم تورکی و سپس اعلام پسوند ترکی-مغولی برای آن است و البته ادّعای آغاز رواج آن در ایران با هجوم مغولها به ایران! و جالبتر از همه اینکه مجلس رضا خانی که تقریباً همیشه از طرف رادیو- تلویزیون و دیگر سازمانهای حکومتی به همین نام و نیز با نام «مجلس فرمایشی» و... از آن یاد میشد ، به یکباره به «مجلس شورای ملّی»! تغییر نام میدهد. همین مطلب روشنگر این حقیقت محض است که تا پای ملیّتهای تحت ستم در ایران به وسط کشیده میشود ،به یکباره خصومت سلطنتطلب و اسلامگرا و کمونیست و ... از میان میرود و تعصّب فارسی جایگزین آن میشود؛ به یکباره مجلس فرمایشی رضاخانی به «مجلس شورای ملّی»! تبدیل میشود. البته خودشان چنانچه در ماجرای تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی ، توسط سخنگوهای مختلف از جمله سخنگوی وزارت امور خارجه و سخنگوی دولت و نیز مصاحبههای صورت گرفته با مسئولین مختلف اعلام شد ، نام این را «وحدت ملّی همۀ ایرانیان با هر اعتقاد و مرام حول محور هویت ایرانی»! میدانند و این هشداری است برای روشنفکران و فعّالان سیاسی وفرهنگی ملل تحت ستم که هرگز به شعارهای خوشآب و رنگ هیچ گروه سیاسی با ریشۀ فارسی و مرکزگرا دل خوش نکنند و اتّحاد خود را در برابر شووینیزم فارس از دست ندهند چرا که اینها چنانچه در ماجرای روزنامۀ ایران در خرداد ماه 1385 اعتقاد و مرام پنهانی خود را علناً به نمایش گذاشتند و اعلام کردند ، به جنگ ملیّتها در تاریخ اعتقاد دارند و در پشت پردۀ تمام شعارهای دموکراسی و یا اسلامگرایی و ایران برای ایرانیان و... که سرمیدهند ، سعی در هضم فرهنگهای ملل مختلف در فرهنگ خود را دارند و بارها هم در برنامههای به اصطلاح فرهنگی و تاریخی رسانههای مختلف و نیز توسط کتابهای مختلف که با بودجههای کلان دولتی و غیردولتی چاپ میشوند ، آن را علناً اعلام کرده و از افتخارات تاریخی خود میدانند و« ادّعا» میکنند که عربها ، مغولها و یونانیهای مهاجم را در خود هضم کردهاند و تورکها را هم مهاجمانی میدانند که به سرنوشت آنها دچار خواهند شد . البته بگذریم که این«ادعّا» کذب محضی بیش نیست چرا که این « ملت»عرب و یونان و یا مغول نبود که حمله میکرد که اینها ادّعا میکنند آنها را ذوب کردهاند بلکه نیروهای نظامی بودند که اغلب پس از حمله عقبنشینی میکردند و هنوز هم در حدود قابل ملاحظهای عرب در ایران زندگی میکنند که آنها هم بومی این سرزمیناند و علّت اینکه امروزه اثری از فرهنگ اقوام به اصطلاح مهاجم یونانی و مغول در ایران دیده نمیشود ، این است که آنها غیر بومی بودهاند و در واقع چنانچه گفتم فقط عدّهای نظامی بودند که حمله کرده و سپس پس از جنگ و یا بعد از اتمام دورۀ تسلّطشان به خانه بر میگشتند و البته عدّهای هم ممکن بود بمانند و هضم شوند که این هم کاملاً طبیعی است و در همۀ جوامع دیده میشود و مخصوص اینجا نبوده و ربطی هم به غنای فرهنگ فارسی و شیرینی زبان فارسی ! ندارد که اینها ادّعا میکنند عامل ذوب آنها بوده است. در واقع علّت اینکه همین قوای نظامی توانستند مثلاً اقوامی را در آفریقا «عرب» کنند، این بود که آن اقوام ازسطح تمدّن آن روز جهان عقب بودند و از خود هیچ نداشتند؛ در واقع مانند اقوام بدوی امروزی ساکن در جنگلهای آفریقا ، در حدّ غارنشینی مانده بودند و طبیعی بود که در فرهنگ عربی و مخصوصاً تعالیم غنی اسلام حل شوند و یا مانند مصر تمدّن خودشان افول کرده و نابود شده بود که نهایتاً فرهنگ عربی را پذیرفتند. و
و امّا دربارۀ اعلام منشأ چینی ومغولی برای تقویم تورکی بهتراست ماجرا را از فرهنگ لغت«عمید» پی بگیریم : د
در برابر واژۀ «سیچقان ئیل» آقای عمید چنین آورده است(حرف "ت" بعد از واژهها نماد تورکی بودن کلمه در این فرهنگ لغت میباشد): س
س«سیچقانئیل- ت. سال موش در اصطلاح ترکی ، منجّمین ترکستان در سابق یک دور نجومی ترتیب دادهاند که آن را دور اثنی عشری میگویند و عبارت از دوازده سال است و هر سال را باسم جانوری نامیدهاند. ابتدای آن سیچقان ئیل است بعد اود ئیل، بارس ئیل، توشقان ئیل ، لوی ئیل، ئیلان ئیل ، یونت ئیل، قوی ئیل، پیچی ئیل، تخاقوی ئیل ، ایتایل، تنگوز ئیل. » ک
کلمۀ « ئیل » دراین توضیحات، همان « ایل» به معنی سال است که کاربرد آن در زبان امروزی تورکی آذربایجانی بر همگان مبرهن است و اسامی حیوانات هم اززبان تورکی باستانی است که امروزه اغلب در تورکی شرقی یعنی گروه زبانهای سرزمین ماوراءالنهر(آسیای میانه) واقع در شرق دریای خزر به کارمیروند مثلاً« سیچان» به معنی موش را«سیچقان» میگویند و «بارس» همان« پارس» به معنی یوزپلنگ است که امروزه در ترکیه کاربرد دارد یا ت« توشقان» همان «دووشان» به معنی خرگوش است؛« ئیلان» یا« ایلان» به معنی مار است و «تخاقوی» همان ت«تویوق» به معنی مرغ است. «پیچی» یعنی میمون ؛ و« تنگوز» هم که همان« دونقوز» است ، به معنی خوک میباشد. چ
چنانچه جناب آقای عمید هم در فرهنگ لغتشان اشاره کردهاند، تدوین تقویم تورکی کار منجّمین تورکستان است نه چین و مغول!ا
ادّعای آغاز رواج این تقویم در ایران به زمان حملۀ مغول هم ناشی از اصرار همیشگی نظریّهپردازان شووینیزم فارس به انکار وجود عنصر تورک از زمانهای دور در خاکی است که امروزه کشور ایران نامیده میشود؛ یعنی با این کار وجود تقویم تورکی درایران و کاربرد آن در دستگاه حکومت در دورهای از تاریخ را نه ناشی از وجود ملّت تورک و باورهای ملّی آنان بلکه کار حکومت مغولها در ایران قلمداد میکنند. ب
به هر حال بعد از پخش گزارش مزبور از شبکۀ خبر ، میشد حدس زد که اقداماتی عملی در آیندهای نه چندان دور برای محو کامل تقویم تورکی صورت بگیرد که در تقویمهای سال 85 تا حدّی و در تقویمهای سال 86 به طور کامل خود را نشان داد و امسال حتّی یک تقویم نبود که بنویسد «سال خوک» امّا مردم ما هنوز مثل نیاکانشان این تقویم دورهای را سینه به سینه نقل میکنند و یادگار اجداد دانشمندشان یعنی منجّمان تورک را به فرزندانشان هدیه میکنند و البته قدرت این را هم دارند که روزی هر کسی همسایهاش و اعضای خانوادهاش را بیدار کند و روزی که سخن آگاهان جامعه به گوش همگان برسد و عامّۀ مردم ما بیدار شوند ، فرهنگ تورکی و از جمله تقویم تورکی نه تنها بر خلاف گمان دشمنان تاریخیمان «محو» نخواهد شد ،بلکه دوباره« رسمی» خواهد شد و تا ابد ماندگار خواهد بود. ب

به امید آن روز
علی آرار
فروردین 1386

به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، عيد نوروز نه تنها در آذربايجان، بلکه در تمام ايران و حتي در بعضي از ممالک مشرق زمين با ارزش است، در اين زمان، جشن‌هاي باشکوه و ملي در اقصي نقاط كشور برگزار مي‌شود؛ عيد نوروز سال‌ها پيش از ميلاد در آذربايجان برگزار مي‌شد و مردم برخي از احساسات بشردوستانه و جهان‌بيني خود را با اين جشن مربوط مي‌دانستند؛ زيرا در اوستا کتاب مقدس زرتشتيان، نوروز به منزله جشن ستايش رفاه و مقدسات محسوب مي‌شود و گفته مي‌شود که نوروز عيد فراواني کشت و سرآغاز تندرستي و برکت و وفور است، در خانه‌ها نيز گفته‌اند که هفت نوع سبزي مي‌کاشتند تا آن را که بهتر مي‌رويد بشناسند.

در اين جشن لباس نو مي‌پوشيدند و به اجراي مراسمات ملي مي‌پرداختند از جمله مي‌توان به اجراي حرکات پهلواني، ايجاد آتش در اجاق‌ها، اجراي رقص، طبخ غذاهاي متنوع، ايجاد محافل ادبي و هنري، اجراي موسيقي و ترانه‌هاي اصيل به وسيله سازهاي ملي آذربايجان همچون کمانچه، تار قوپوز و... (نوروز گلير يار گلير // باهار گلير ساز گلير)، نوشتن نوروزنامه ، ياد کردن قهرمان‌ها و شخصيت‌هاي مختلف و تجديد عهد و پيمان با خالق هستي اشاره كرد.

به عيد نوروز، عيد علي (ع) نيز گفته مي‌شود چرا که در اين روز امام اول شيعيان مسؤوليت خلافت مسلمين را به عهده گرفته است و نيز براساس روايتي ديگر در همين روز حضرت محمد (ص) اميرمؤمنان را در غدير خم به جانشيني خود برگزيد.

ازچيزهايي در سفره هفت سين مي‌گذارند مي‌توان از سمنو نام برد. سمنو تنها به معناي سرسبزي و طراوت نيست بلکه به معناي برکت نيز است. سمنو به عنوان لذيذترين غذا در عيد نوروز است و بعد از طبخ، آن را در ميان خويشاوندان و همسايه‌ها تقسيم مي‌کنند، سمنو در ميان مردم آذربايجان به عنوان عامل تداوم بخش نسل‌ها شناخته مي‌شود. در نمونه‌هاي باقيمانده از ادبيات شفاهي يا فلكلور، اشعار و داستان‌هاي بسياري وجود دارد كه به طور مستقيم يا غيرمستقيم، نوروز و ايام آن نقش مهمي در روند ماجرا ايفا مي‌كنند. رسمي است که در زمان نوروز سمنو را در ميان زناني که داراي اولاد نمي‌شوند، مي‌گردانند و مي‌گويند: "آي بونو گؤيردن تانري، بو گليني ده گؤيرت، آرزوسونا کاما يئتير. مطلبينه، مورادينا چاتدير. عهديني اوميديني بيتير" (ترجمه: اي خدايي که اين سمنو را بارور کردي، اين عروس را هم بارور کن، آرزويش را اجابت کن، به خواسته‌اش برسان، به اميدي که دارد برسان).

پس از دوره صفويه در زمان افشاريه و قاجاريه نوروز همچنان گرامي و محترم ماند و حکومت در رونق آن سعي مي‌کردند، برخي از مراسم‌هاي و رسومات گذشته نوروز در اردبيل شامل تكم وتكمچي ،بايرام پايي و مراسم نوروز بوده است.

ازسنن تاريخي مردم اردبيل به جاي آوردن مراسم جشن نوروز باستاني است. تشريفات برگزاري اين جشن ، نسبت به نقاط ديگران ايران ، تاحدي مفصل و وسيعتر بوده است. «تكم» شيطانكي بود كه به شكل حيوان چهار دست و پا از تخته مي‌ساختند و آن را با پارچه‌هاي رنگارنگ و تكه‌هاي آيينه به طرز زيبايي مي‌آراستند و در زير شكم بر انتهاي چوب نازكي متصل مي‌ساختند اين چوب از سوراخي كه در وسط صفحه تخته‌اي تعبيه شده بود، مي‌گذشت و به آساني در آن سوراخ بالا و پائين مي‌رفت.

تكمچي يعني صاحب تكم ، صفحه تخته را به طور افقي در يك دست نگه مي‌داشت و با دست ديگر انتهاي چوبي را كه تكم بر آن نصب شده بود و در زير تخته بالا و پائين مي برد و به اين طريق مجسمه چوبي در روي تخته بحركت در مي‌آمد و دست‌ها و پاها و زيرشكمش با برخورد بر آن تخته صدايي بوجود مي‌آورد كه چون ريتم و آهنگ مخصوصي داشت مثل صداي ضرب براي انسان خوش آيند بود. تكمچي با اين حركت دست و آهنگ، آوازها و تصنيف‌هايي نيز مي‌خواند و از راه چشم وگوش تماشاگران را محفوظ مي‌كرد و چون تكم مخصوص نوروز بود تصانيف و آوازها نيز همواره درباره بهار و عيد سروده مي‌شد، تكمچي تقريبا از يك ماه به عيد مانده پيدا مي‌شدند و به در خانه‌ها مي‌آمدند و رسيدن بهار و نوروز را مژده مي‌داد.

يكي ازمراسم زيباي اردبيل ، در ايام نوروز ، فرستادن شام «بايرام پايي» براي ارحام بود. بايرام پايي يعني سهم و حصه عيد، مي‌گفتند همواره از طرف كسان دختري كه به خانه شوهر رفته بود ، فرستاده مي‌شد. شام را در مجمر‌هاي مسي بزرگي مي‌چيدند مقدار آن باتوجه به افراد خانواده‌اي كه به آنجا فرستاده مي‌شد ، كم و زياد مي‌شد. پلو را در روي دوري‌هاي چيني مي‌كشيدند و هر غذاهاي موردنظر را در ظرف‌هاي جداگانه در سيني بزرگ مي‌گذاردند و روي آنها سرپوش‌هاي مسين سفيد شده تميزي قرار مي‌دادند بر روي مجموعه هم روپوش مخملي يا ترمه يا زري بسيار زيبايي كه به شكل دايره و با ريشه‌هاي طلايي و سيمين جالبي دوخته شده بود مي‌كشيدند، حمال غذاها را در خانه‌اي كه برده بود مي‌گذاشت و مجموعه و روپوش و سرپوش‌ها را با خود برمي‌گرداند.

فاصله بين چهارشنبه سوري و نوروز يك نوع دوران فترت بود و معمولاً بانوان در خانه كارهاي نظافت را تكميل مي‌كردند و مردان نيز مشغول خريد و فروش لوازم عيد مي‌شدند تا بالاخره نوروز فرا مي‌رسيد، در ساعت تحويل سال ، اگر چه نيمه شب هم بود ، همه افراد خانواده بيدار شده سر سفره تحويل مي‌نشستند.

سفره تحويل يكي دو ساعت قبل از لحظه تحويل گسترده مي‌شد و اولين چيزي كه در آن قرار مي‌دادند قرآن مجيد بود در اين سفره علاوه بر هفت سين ، شيريني ، ميوه ، آجيل و خشكبار هم مي‌گذشتند و آيينه ، سكه طلا يا نقره سماق و برنج و گندم از لوازم اين سفره به شمار مي‌آمد. قبل از ساعت تحويل همه وضو مي‌گرفتند و در لحظاتي كه سال در شرف تجديد بود سكوت مطلقي حكمفرما مي‌شد و لحظه‌اي فرا مي‌رسيد كه هركس توجه خاصي به مبدا پيدا كند و سلامت و سعادت و كاميابي در سال جديد را از خداي بزرگ بخواهد.

چون سال تحويل مي‌شد اولين كار با باز كردن و نگاه كردن قرآن مجيد و بوسيدن آن آغاز مي‌گشت و در اين مراسم به طور كلي از حيث نوبت رعايت تقدم سن مي‌شد بعد از اين تشريفات اولين فرد مميز كه سنش كوچكتر از همه بود گلابدان بدست گرفته به افراد خانواده گلاب مي‌داد اگر اين خانه متعلق به بزرگترين فرد آن خانواده بود به فاصله كمتري از تحويل سال ، اولاد و كسان او كه خانه و زندگي مستقلي داشتند براي زيارت او و عرض تبريك مي‌آمدند و قبل از آن كه سفره تحويل برچيده شود اداي احترام مي‌كردند و بدين ترتيب ديد و بازديدهاي عيد آغاز مي‌شد و بزرگتران ، پرداخت عيدي را به قدر امكانات مالي و موقعيت خانوادگي به كوچكتران به ويژه كودكان و مستخدمين خانواده ، عيدي مي‌دادند.

حیوانات در فرهنگ ترکان آسیای میانه و مغولان جایگاه درخور توجهی دارند و از دیر باز اساس معیشت این جماعت بر شبانی و رمه گردانی بوده است. بنابراین نامگذاری سال به نام حیوانات در تقویم مغولی یا اویغوری چیزعجیبی نیست

این تقویم دارای دوره های دوازده ساله به نام اسب ، گوسفند ، میمون ، مرغ ، سگ ، خوک ، موش ، گاو، پلنگ، خرگوش، سوسمار و مار است. البته اسامی اصلی ترکی است. مثلا یونت ئیل که می شود سال سگ یا سیچقان ئیل که می شود سال موش

وقتی ناصرالدین شاه در سفرنامه فرنگستان می نویسد: "یکشنبه نهم رجب المرجب از سال جاری یعنی سیچقان ئیل ترکی ... پیش از ظهر به حمام [ پاریس ] رفتیم"، یعنی او حساب سال و ماه را به تاریخ قمری و ترکی داشته است و لابد که رعیت او هم چنین می کرده اند

کسانی که به پیشانی نوشته و پیش بینی سرشت آدمیان اعتقاد دارند، نام سال های اویغوری را به خاطر می سپارند، چون از آن طریق می توانند طبایع حیوانی را به خلقیات آدم هایی که در سال منسوب به فلان حیوان متولد شده اند، ربط دهند. شاید یکی از علل پایداری تقویم اویغوری در ایران در سده اخیر همین بوده است

اوغوز- ارگنه قون بایرامی و ماحمود کاشغارلی ایلی قوتلو اولسون

بوتون آجی‌لیقلارینا رغمن، کئچن ایلده بؤیوک اوغورلار قازانا بیلمیشدیک. یئنی ایل‌ده ده یئنی اوغورلار قازانماغا آددیملاییریق. حرکت تام عقلانی و علمی بیر دوروما یؤنلمه‌لی‌دیر. گونئی گنج‌لی‌یی بونو باشاراجاق‌دیر کسین.

یونسکو بو ایلی کاشغارلی و آیریجا دیل‌لر ایلی اعلام ائدیب‌دیر. بو ایکی قونو بیزیم اؤن پلانیمیزا چئوریلمه‌لی‌دیر. کاشغارلی دیلیمیزین تاریخ ده بؤیوک حضورونو گؤستریب و تورک دیلی‌نین ان بؤیوک مودافیعه‌چی‌سی‌دیر. اونون اثری دونیا کلاسیک‌ اثرلرین ان اؤنملی‌لریندن ساییلیر. دیوان لغات الترکدن یازماق و کاشغارلی‌دان دانیشماق اونلاری قابارتماق دئییل بلکه‌ ده اؤز کیملی‌ییمیزدن کسین سندلر اساسیندا مودافیعه ائتمک‌دیر.

دیل‌لر ایلی قونوسو ایسه دونیا سویه‌سینده و بشر حاقلاری چرچیوه‌سینده دیلیمیزدن دفاع ائتمه‌یه بؤیوک پتانسیل یارادیر. طبیعی کی هر زامان بئله آلتین فوصت‌لر اله دوشمه‌یه‌جک‌دیر.

اوجالاردان اوجا تانریدان اوستاد بهزاد بهزادی‌یا رحمت دیله‌ییب، و عباس لسانی باشدا اولاراق بوتون دوستاق دا اولان یولداشلاریمیزین آزادلیغینی آرزیلاییب، یئنی ایلی هامی یولداشلارا تبریک ائدیرم.

نوروز و تاریخچه آن- ضیاء صدرالاشرافی

علی نصیریان :گرانی و تورم بیشترین نگران سال آینده ام است

4-ديوان لغات تورك - محمود كاشغري

نوروز جشن فرا ايراني!- حسن راشدی

ماجرای تقویم تورکی و پاکسازی فرهنگ فارسی از آن